Çöp adaları ve uzay çöpleri insanlığın sonunu mu getirecek?.. “Tedbir alınmazsa Dünya’ya hapsolabiliriz”

Çöp adaları ve uzay çöpleri insanlığın sonunu mu getirecek?.. “Tedbir alınmazsa Dünya’ya hapsolabiliriz”

1 Ekim 2022 0 Yazar:

Çöplerden oluşan okyanus adaları insanlık için alarm veriyor. Dünya’nın yakın yörüngesinde, birikmiş uzay çöpleri insanlık için tehlikeye işaret ediyor.

Devamlı uzaya uydu gönderilmesi gündeme geliyor. Sadece göz ardı edilen bir gerçek var ki, uzaydaki uydu çöplüğü önümüzdeki dönemlerde insanlığı dünyaya hapsedebilir.

Sanal gerçeklik (VR) uygulamaları ile çevre problemlerine dikkat çeken Northwestern Üniversitesi’nden Dr. Özge Samancı, insanlığın bu kirlenmeye “dur” demesi icap ettiğini söylemiş oldu.
 

Pasifik okyanusundaki çöp adaları deniz kirliliğinin en görülebilen hali oluyor. Çöplerden oluşan bu adalar, insanların kullanıp attığı ürünlerden oluşuyor.  Devasa boyuttaki bu adalar, okyanusun akıntılarıyla toplanıyor. 

İnsanların okyanusa tesirini görülebilir şekilde gözler önüne seriyor.  Bunun yanı sıra, okyanustaki kirliliğin görünmeyen tehlikeleri olan mikro plastikler var. O plastiklerin fazlaca ufak bölüme dönüşmüş halleri balıkların sindirim sistemine geçiyor.

Sonrasında o balıkları insanoğlu yediğinde, mikro plastikler insanlarin sindirim sistemine aktarılıyor. Bu durumun ne kadar tehlikeli boyutta olduğuna dikkat çeken Samancı, “Bedenimizde fazlaca ciddi oranda plastik var” uyarısında bulunmuş oldu. 
 

Dr. Özge Samancı,.jpg

Northwestern Üniversitesi’nden Dr. Özge Samancı

 

Suni gübre yosun patlamasına niçin oluyor

“İnsan popülasyonu arttığı için hızla bizim gıda ihtiyacımız da artıyor” diyen Samancı, “Fakat dünyanın üstünde hepimize kafi gelecek kadar protein üretmek kolay değil. O yüzden aşırı oranda gıda üretimine ihtiyacımız var. Bu üretimi yapabilmek için de aşırı oranda suni gübre ve ziraat ilacı kullanıyoruz. Yağmurlarla bu suni gübreler ve kimyasallar okyanusa taşınıyor ve yosun patlaması dediğimiz okyanusun üstünü kapatan gelişmeler oluyor yada suni gübrenin içindeki kimyasallar okyanusa karışıyor” şeklinde konuştu. 
 

 

Okyanusta yaşam bittiği vakit, bizim için de bir yaşama şansı kalmıyor

Samancı, “İnsanlar, ‘Okyanus fazlaca büyük bir şey olmaz’ diye düşünüyor. İnsan etkisinden kirlenmeyeceği düşüncesiyle hareket ediyor. Plastik adası işin en görülebilen kısmı şu demek oluyor ki buzdağının görünen kısmı. Aslına bakarsak fazlaca daha göz önünde olmayan derin problemler var. Okyanusta yaşam bittiği vakit, bizim için bir yaşama şansı kalmıyor” dedi. 

Okyanusu kirlettiğimiz şeklinde uzayı da kirletiyoruz

Etkileşimli sanat yapmak için, yeni bulunan teknolojiler kullanılıyor. Bunlar içinde sanal gerçeklik ve bilgisayar kodları bulunuyor. 

Bu sanat dalını çevreyle ilgili mevzulara karşı insanlarda oluşan direnci kırmak için yaptığını söyleyen Dr. Özge Samancı, sözlerine şöyleki devam etti:

İnsanlar şöyleki düşünüyor; ‘Ben bir tane insanım, ne yapabilirim? Tüm hepimiz yapıyor. Ben pet şişeden su içmesem ne olacak?’ O fikir biçimi hepimizin içinde devam ediyor. O direnci kırmak için artık insanlara yeni metotlarla ulaşmak gerekiyor.
 

Sanal gerçeklik ve yansıtma sanatı denilen geniş bir galeride yansıtarak gerçekleştirdiği Devasa Atık (VastWaste) adındaki emek verme hakkında  Dr. Samancı, “Bu işin içinde sanal gerçeklikte gördüğünüz iki tane sahne var. Birinci sahnede uzay boşluğunun içindesiniz, ikinci sahnede ilkin okyanusun üzerindesiniz, sonrasında okyanusun içine gömülüyorsunuz. Burada, okyanus kirliliği ve uzay kirliliği içinde bir bağ var. Birçok insan uzay kirliliği mevzusundan da haberdar olmayabilir. Biz okyanusu sınırsız büyük bir varlık olarak düşünüp, kirlettiğimiz şeklinde uzayı da uçsuz bucaksız bir alan olarak düşünüyoruz. Fakat aslına bakarsak o şekilde değil. Yer çekiminden dolayı bizim uzaya fırlattığımız her şey gidip evrenin sonsuzluğunda kaybolmuyor. Dünyanın etrafındaki yörüngede takılı kalıyor” ifadelerini kullandı.

1960 yıllardan bu yana uzay araştırmaları yapmak ve uydu yerleştirmek için çeşitli uzay araçları gönderiliyor.

Bu uzay araçları işleri bitse de yörüngede kalıyor. Bu ölü uydular, roket başlıkları, önceki kırılmalardan olan parçacıklar da birbirleriyle çarpışıp patladığı vakit parçacık miktarı artıyor.

İşin garip kısmı parça büyüklüğünün hiçbir önemi yok. Parça sayısının önemi var. Bundan dolayı uzayda bir sürtünme kuvveti olmadığı için her şey saatte 25 bin  kilometre şeklinde akıl almaz bir hızla aşama kaydediyor. Adeta bir mermi şeklinde.

Bu yüzden 10 santimetre civarında bir parça bile büyük bir uydu için çekince teşkil edebiliyor. 
 

 

“Okyanustaki plastiklerin hızını ve uydu kullanma yoğunluğu verisini kullanıyoruz”

“Tıpkı okyanusu kirlettiğimiz şeklinde şimdi de Dünya’nın etrafındaki yörüngeyi kirletiyoruz” diyen Samancı, “Bu iki davranış biçimi arasındaki paralellikten anlatmak istedim. Sanal gerçeklikte olan bu iş veri ile çalışıyor, okyanustaki plastiklerin hızını ve uydu kullanma yoğunluğu verisini kullanarak, bu iş için modellenmiş üç boyutlu uydu modellerini hareket ettiriyoruz. Sistemimiz veriye dayalı olduğundan kodladığımız yazılım internetten ilgili veriyi işin içine getiriyor ve verinin değerine nazaran animasyonları ve görselleri değiştiriyor. Müzik de her seferinde veriye bağlı olarak değişiyor. Izleyici bu işi deneyimlediğinde her seferinde başka bir versiyonunu görüyor. Doğrusu aynı versiyonu iki kere görmek mümkün değil. Boş bir uzaydan başlıyor, uydular geliyor ve uydular birbirleriyle çarpışarak patlıyorlar. Süre geçtikçe etraftaki kırılan uydu miktarı artıyor, hemen sonra bu uydu parçaları okyanusa gömülüyor” diye söyledi.  

Bu işin en garip yanlarından bir tanesi de okyanus kirliliğini ve uzay kirliliğin, beraber ele alması. Gerçek hayatta kimi vakit görevi biten uydular sonunda Pasifik okyanusuna gömülüyor.

Dr. Samancı, bu durum için, “İki tane kirlettiğimiz alan, sonunda okyanusta birleşiyor. Bu bana, inanılmaz geliyor. Bu alanlar, sonsuz alanlar değil” şeklinde konuştu. 
 

 

Elon Musk insanlığı Dünya’ya mı hapsedecek?

Şu an uzay kirliliğini azaltabilecek herhangi bir teknoloji olmadığını vurgulayan Samancı, şu noktalara dikkat çekti:

Avrupa Uzay Ajansı (European Space Agency) ve NASA, en büyük uzayla ilgili kurumlar, bu probleminin üstünde çalışıyorlar fakat hemen hemen uzay kirliliğini azaltabilecek bir teknoloji yok. Şu anda işlemde olan uydu sayısı 4 bin 500 civarında ve şu anda mevcud uzay kirliliği o şekilde bir seviyedeki mevcud tüm parçacıkları, çöpleri izlemek zorundalar. O çöplerden biri işlemde olan bir uyduya çarpacak gibiyse işlemde olan uyduyu yukarı aşağı sağa sola şeklinde manevra yaptırıyorlar ki çarpışma gerçekleşmesin. 4 bin 500 uyduyla iş o denli sıkışık bir hale gelmiş durumda.  Her insanın bayılmış olduğu Elon Musk’ın Starlink diye bir projesi var, işleme koydu ve aşama kaydediyor. Önümüzdeki 10 yıl içinde uydu sayısını 40 bine çıkarmayı planlıyor. Hemen hemen uzay çöpü ile ilgili bir çözümümüz yok, 4 bin 500 uyduyla aşılmak suretiyle ve bu sayı 40 bine çıkacak. Okyanusta olan probleminin aynısı dünyanın yörüngesinde de devam ediyor.

“Tedbir alınmadan uydu fırlatılmaya devam ederlerse Dünya’ya hapsolabiliriz”

Dünya’nın etrafındaki uzay araçlarının zincirleme çarpışmaları tetikleyecek seviyeye erişmesi olarak malum Kessler Tesiri, bu çarpışmaların fazlaca sayıda yeni parçacık oluşmasına niçin olabileceği konusunu ele alıyor. 

Dr. Samancı, bu çarpışmaların ulaşabileceği bir eşik noktası olduğuna dikkat çekerek, “Bu eşik noktasına ulaştığımız vakit birbirini tetikleyen, durdurulamaz çarpışmalar olacak. O eşik geçilmiş olduğu vakit artık bizim uzaya herhangi bir uzay aracı göndermemiz mümkün olmayacak. Eğer uzay çöpünü azaltacak bir çözüm bulamazsak, uyduların hayatlarımıza sağlamış olduğu tüm kolaylıklardan vazgeçilmesi gerekecek” şeklinde hatırlatmada bulunmuş oldu.  

“Okyanusun derinlerinden gelen internetinizi köpek balıkları diş izleriyle kesebilir”

Fiber Optik Okyanus (Fiber Optic Ocean) isminde çalışmada Samancı, sanal gerçeklikle okyanusun dibinden giden fiberoptik kablolardan söz ediyor. 

Bugün kullandığımız webin, bir ihtimal çoğunun uydular vasıtasıyla sağlandığı düşünülebilir. Fakat aslına bakarsak günümüzde mevcud webin altyapısı okyanusun altından giden kablolara dayalı ve bu kabloların aslına bakarsak deniz ekosistemi üstünde tesiri var.

Sanal gerçekliği kullanma amacının, insanlara sorunları başka bir halde hissettirmek bulunduğunu kaydeden Dr. Samancı, “Köpek balıkları, bu fiberoptik kablolara çekiliyorlar.  Niçin kabloları ısırmak istediklerinin sebebi tam olarak bilinmiyor fakat köpek balıkları epey diş izi bırakarak, kabloları kırıyorlar. Bu durum şirketlere fazlaca büyük maddi zararlara mal oluyor. Okyanusun dibinde kırığı bulup, onarım ediyorlar. Bu canavar şeklinde mahluk insanların yarattığı çizgi şeklinde bir teknolojiye saldırıyor. Bu tabiat ile teknoloji arasındaki mücadelenin neredeyse bir grafik tasarım şeklinde dışavurumu ve gerçek olamayacak kadar absürt bir an” diye söyledi.  
 

 

Köpek balıklarının okyanusta yüzme hızından elde edilmiş veri müziği ve görselleri belirliyor

Bu çalışmada sanal gerçekliğin içinde okyanusun derinliğinde, fiberoptik kabloların içine takılı kalmış köpek balığı iskeletleri var.

VR gözlükleri ile ortamın içindeyken, kendinizi okyanusun altında fiber optik kablolarının ve köpek balığı iskeletlerinin içinde buluyorsunuz. Fakat fiberoptik kablolar değişik renklerde yanıp söylüyorlar.

Bu işe birlikte rol alan müzik ve kabloların yanıp sönmesi, veriye dayalı olarak değişiyor. Bu değişimi köpek balıklarının okyanusta yüzme hızından elde edilmiş veri belirliyor.  

“Köpek balıklarına GPS takarak, hareketlerini takip eden ocearch.org  isminde sitenin verilerini kullanıyoruz” diyen Samancı, “O sistem yardımıyla köpek balıklarının okyanustaki mevcud hızını hesaplayabiliyoruz. O hızı ve insanların interneti kullanma hızını kullanarak, bu işi yaptık. Bir anlamda tabiat ananın hızı ve insanoğlunun süratli şeklinde iki veri bir araya geliyor” dedi.  

Beyin dalgalarınızla okyanus dalgalarını iyi mi yönetirsiniz?

Beyin dalgalarını kullanarak yapmış olduğu Sen Okyanussun (You are the Ocean)  isminde çalışmasında Samancı, “Katılımcıya beyin dalgası ölçen sensör takıyoruz. Sanat galerisinin duvarına ise, gerçekçi bir okyanus yansıtıyoruz. Bu okyanus kamerayla çekilmiş bir video değil. Bilgisayar koduyla yaptığımız, tamamen koda dayalı bir okyanus fakat gerçekçi bir sunum. Eğer etkileşen şahıs kafasında bir sorun çözmeye çalışıyorsa fırtınalı ve son aşama dalgalı bir okyanus oluşuyor. Eğer daha kaygısız, anın içinde mevcud bir fikir modundaysa beyin dalgaları güneşli, sakin, dalgasız bir okyanus oluşturuyor. Aradaki geçişler de son aşama yumuşak bir halde gerçekleşiyor” ifadeleriyle söyledi.

Biz Dünya’nın aynası, Dünya da bizim aynamız

Dr. Samancı, son olarak, çalışmanın amacını şu söszlerle söyledi:

“Pek fazlaca insan, ‘Ben insanım ve mevcud tüm varlıklar benim için yaratıldı’ diye düşünebiliyor. Fakat kim bilir buna şöyleki bakabiliriz; bir evren ve bir Dünya var, insan da bunun uzantısı, parçası şu demek oluyor ki yararlanmak şeklinde değil. Her ekosistemin eşit olduğu, insanoğlunun öteki ekosistemlerden daha üstün olmadığı, bizim her şeyin bir parçası ve uzantısı olduğumuz bir düşünme biçimi. Eğer kendimizi ustun görmezsek, dünyayı ve kaynakları da kendi çıkarımız için kullanmayız, öteki varlıkları da düşünürüz. Biz Dünya’nın aynası, Dünya da bizim aynamız şeklinde bir fikir biçimi. Bu iş insanoğlu üstüne o bağları hissetme anlamında hakikaten fazlaca etkili oldu.