Türkiye’nin savunması denizlerdedir | Independent Türkçe

1 Ekim 2022 0 Yazar:

Türkiye’yi Anadolu kıyılarına hapsetmek yönündeki akılsız eylemleri uygulamak çoğunlukla Atina’da üretilen politikalar değildir.

Türkiye kıyılarına 2 kilometre ve 10 kilometre uzaklıktaki adaları silahlarla donatmak rasyonel bir davranış olmadığı benzer biçimde 1923 Lozan ve 1947 Paris Antlaşmaları’na aykırıdır. 

Türkiye kuşatılıp kolayca ele geçirilecek bir ülke midir? Normal olarak değil.

Yunanistan’a 1200 zırhlı aracı bağışlama edip Türkiye’nin egemenlik haklarını tehdit etmeye sevk eden uzun süreden beri internasyonal sistemin tek başat gücü rolüne soyunan ABD deniz alanlarında yeni bir erkek oyuncu istemiyor. Bu yüzden Yunanistan devreye sokulmuştur.

Türkiye’nin savunması çevresindeki denizlerden adım atar. Türk kıyılarına yakın adaların hangi gerekçeyle olursa olsun silahlandırılması Anadolu ve Trakya’nın güvenliğini tehdit eden art niyetli yaklaşımlardır.

15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıkarma meydana getiren Yunanistan 9 Eylül 1922’de İzmir’den denize dökülmüştür.

ABD Başkanı W. Wilson ve İngilizlerin desteğini arkasına alarak Anadolu’yu işgale yeltenen Yunanistan tarihinin en büyük yenilgisini alarak canını zor kurtardı.

Bugün Yunanistan aynı yanlışları tekrarlamak istemiyorsa zamanı hatırlamasının tam zamanıdır.
 

aa4.jpg

 

Mavi Vatan 

İki yarımadadan oluşan Türkiye’nin kara parçalarındaki kıyıları denizlerle çevrilidir.

Trakya ile Anadolu yarımadasını birbirine bağlayan Marmara bir iç denizdir. Marmara Denizi, Karadeniz, Adalar Denizi ve Akdeniz’i birbirine bağlar.

Karadeniz, Adalar Denizi ve Akdeniz’deki egemenlik alanları bilhassa II. Dünya Savaşı’ndan itibaren tartışmalı hale geldi.

Birinci Dünya Savaşı’nı başlatıp Türkiye’yi petrol sahaları haricinde tutmayı başaran güçler denizlerin ehemmiyet kazandığını gördükleri andan itibaren Türklerin deniz yetki alanlarındaki haklarını kullanmasına engel olmaya başladılar.

Internasyonal deniz hukukuna gore Türkiye’yi saran denizlerdeki karasuları, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge (MEB) sınırları vatan sınırlarıdır.

Bu kıyılardan MEB’ye kadar uzanan sınırlar deniz vatan sınırlarına mavi vatan da denir. Deniz sınırları hava sınırları ile irtibatlı olduğundan her iki alanın hakim rengi olan mavi renk dolayısıyla mavi vatan terimi anlamlı olmaktadır.

Bu vatanın yüzeyi, su dibi, su dibinin altındaki kara hacmi ve bu alanın bütünüyle su hacmi mavi vatandır.

Bu vatan da bizim ana vatanımızın mütemmim bir cüzüdür. Şu demek oluyor ki vatanın deniz parçasıdır. Deniz vatanın büyüklüğü 462 bin kilometrekaredir. 783 bin kilometrekarelik kara vatanın ortalama beşte üçüdür. Şu demek oluyor ki Türkiye’nin yüzölçümü 1 milyon 245 bin kilometrekaredir.

Çöllere deniz tanımı yapılır hatta çöl denizi tabiri kullanılır. Bunun manası üstünde kalıcı bir yerleşim kurulamayan değersiz topraklardır.

Sadece bu topraklar çölün gemileri hükmündeki develerle ulaşımın sağlandığı bölgeler olduğundan kervan ticaretinin yargı sürdüğü çağlarda oldukca kıymetli idi.

Devletler çöl de olsa egemenlik haklarını korumaya dikkat etti. Petrol rezervleri çöllük alanlarda tespit edildiğinde söz mevzusu yaklaşımın kıymeti daha iyi anlaşıldı.

Denizler de son 70 yılda meydana gelen gelişmelere kadar coğrafi keşiflerin yapıldığı, ulaşım, balıkçılık ve öteki denizcilik faaliyetleriyle öne çıkmaktaydı.

Son yıllarda denizler insanların dikkatini daha çok çekmeye başladı. Denizler daha iyi bir yaşam umudu taşıyan göçmenlerin Afrika ve Ortadoğu’dan Avrupa’ya yasadışı yollarla ulaşmanın ana güzergahlarından biri oldu.

Bunun yanında iklim değişikliğinin getirmiş olduğu sonuçlar sebebiyle şimal kutbunda eriyen buzlar burada vapur taşımacılığını kolaylaştırmaya başladı.

Çin Denizi’nden kalkan gemiler cenup yarımküre yönünde hareket etmeye alternatif olarak kuzeye doğru önem vererek Baltık Denizi’ne ulaşmaya başladı.

Devasa buz kütlelerini yara yara gidebilen yeni teknolojideki gemiler senenin büyük bir kısmında güvenli bir halde gezi etme fırsatını bulmaya başladı.

Böylece sayısız faktörün etkisiyle denizlerin önemi gittikçe arttı ve buna bağlı olarak devletlerin deniz politikası tamamen değişti.
 

aa2.jpg

 

Öte taraftan, tarih süresince devlet olmanın en temel şartlarından biri denize kıyısı olan topraklarda egemenlik oluşturmak olarak görüldü.

Denize kıyısı olan her devlet bir anlamda mavi vatan sahibidir. Jeopolitik yayılma teorilerinde denizlere başat olmak en başta gelir. Denizler bu bakımdan tarih süresince mühim oldu.

Bilhassa coğrafi keşiflerin başlamasıyla tetiklenen sömürgecilik rekabetinde denizci devlet olmak, kuvvetli donanma oluşturmak ve harp kaçınılmaz olduğunda denizlerde savaşarak ana ülke topraklarına savaşın yıkıcılığını yansıtmamak stratejik davranışların başlangıcında geliyordu.

Endüstri devrimi ile hammadde kaynaklarına ve dünya pazarlarına yetişme noktasında denizler daha mühim hale geldi.

Büyük savaşlar, 1853-6 Kırım Savaşı arkasından Birinci ve İkinci Dünya Savaşı’nda görüldüğü benzer biçimde denizlerdeki cephelerde cereyan etti.  

Ateşkes anlaşmaları limanlarda yada donanmaya bağlı gemilerde imzalandı. Birinci Dünya savaşı ile denizaltılar savaşlarda etkili olmaya başlayınca deniz yüzeyinin altı ehemmiyet kazanmaya başladı.

Balıkçılık faaliyetleri gelişen teknoloji ile artınca deniz canlılarını barındıran su hacmi ayrı bir kıymet kazanmıştır.

Öteki taraftan 1947’de deniz dibinden ilk kez petrol çıkarıldı. Bu deneyim başka kıymetli madenlerin de araştırılmasını sağlamış oldu.

1969’da Norveç Şimal Denizi’nde oldukca varlıklı petrol kaynaklarını keşfedince denizlere hakim olma arzusu bambaşka bir boyut kazanmıştır.

Artık devletler deniz alanlarındaki egemenliklerinin sınırlarını atama etmeye başladı. Deniz alanlarındaki egemenlik yarışında kıta sahanlığı terimine ilaveten 1982’den sonrasında Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) terimi da eklendi.

Dünya kamuoyu İngiltere ile Arjantin Nisan 1982’de Falkland Savaşı, Aralık 1995-Ocak 1996 Türkiye ile Yunanistan arasındaki Kardak Krizi, Temmuz 2002’de İspanya ile Fas arasındaki Perejil (Maydanoz) Kayalığı krizi, 2012’de Japonya ile Çin arasındaki Japonların Senkaku Çinlilerin Diayou Adaları söylediği bölgede çıkan kriz deniz alanlarında dünyada yaşanmış olan savaşım sahalarından oldu.

Söz mevzusu ufak kayalıklar yüzünden çıkan krizler esasında deniz diplerinde bulunan kıymetli hammadde kaynakları sebebiyle çıktı.

Günümüzde dünyada kullanılan petrolün üçte biri, doğalgazın ise yarıdan fazlası denizlerden çıkarılıyor.
 

aa3.jpg

 

Türkiye’nin denizlerdeki mücadelesi

Türkler Adalar Denizi’ndeki adalar üstünde 1081 senesinde Çaka Bey’in İzmir ve yakınındaki adalarda egemenlik kurmasından itibaren gerçek sahibi olmaya başladı.

Türklerin adaları birer birer kendi egemenliği altına alması büyük mücadeleler neticesinde oldu. Türkler adaları ele geçirirken muhatabı bugün İtalya içinde yer edinen birer şehir devleti hükmünde fakat kuvvetli denizci devletler olan Venedik ve Ceneviz’dir.

Türk fetihleri başladığında Adalar Denizi’ndeki adaların derhal hepsinde Bizans aslına bakarsanız başat güç değildi.

Bu bakımdan Yunanistan’ın adalar üstündeki varlığı bağımsız olduğu 1830’dan sonraya dayanır. Adalarda yaşayan halkları da yalnız Yunan olarak görmek de hatalıdır.

Örnek olarak Girit bambaşka bir tarihe haizdir. Girit uygarlığı Akdeniz içinde kendine özgü özellikler taşır. Sadece ada 1913’te Yunanistan’ın bir parçası olduktan sonrasında süregelen mecburi göçler ve Mübadele ile nüfus kompozisyonu tamamen değişmiş ve Yunanlaşmıştır.

Türkler adaları Yunan’dan almasa da Yunanistan’a terk etmek zorunda kalmıştır.

Yunanistan’a Türkler tarafınca terk edilen adaların egemenlik devri iki ayrı süreçte olmuştur. İlk olarak, Yunanistan’ın bağımsızlığının kabul edilmiş olduğu 24 Nisan 1830 ile Lozan Antlaşması’nın imzalandığı 24 Temmuz 1923 içinde Atina’ya bırakılan adalardır.

İkinci olarak, 10 Şubat 1947 Paris İtalyan Sulh Antlaşmasıyla idaresi Atina’ya verilen adalardır ki bunlar Türkler tarafınca Menteşe Adaları, literatürde Cenup Sporad Adaları ve Oniki Adalar olarak da anılır.

Aydın Dağları’nın devamı benzer biçimde duran bu adalar grubunda yirmiden fazla ada ile oldukca sayıda adacık ve kayalık yer alır. 

1522 senesinde Kanuni’nin fethettiği Rodos adası Menteşe Adalarının en büyük ve stratejik bakımdan önemlisidir.

1912 senesinde Türk egemenliğinden çıkarak İtalyanlara geçmiş 1947’de ise Oniki Ada içinde Yunanistan’a verilmiştir.

Yunanistan’a bırakılan bu adalar Türkiye’nin güvenlik endişelerini gidermek için gayri askeri statüde tutmak doğrusu silahsızlık şartına bağlı kılınmıştır.

Meis Adası da Oniki Ada’yla beraber 1947’de Yunanistan’a bırakıldı. Bu bakımdan Yunanistan’ın Midilli, Sisam ve Meis’de zırhlı araçlar tutması internasyonal hukuka aykırıdır.

Bu tutum elbet karşılık bulacaktır.  Karşılık verme zamanı vardığında her türlü tepki sahada aşama aşama görülecektir. 
 

aa5.jpg

 

Adalar Denizi’ndeki problemler

Adalar Denizi’ndeki sorunların temelinde Yunanistan’ın uzlaşmadan uzak, hakkaniyet ve hakkaniyet ölçülerini aşan tutumu bulunmaktadır.

Yunanistan’ın maksimalist tutumu yüzünden iki ülke içinde bir deniz sınırı çizilememiştir. Bundan meydana gelen başlıca problemler şunlardır:

a. Egemenliği devredilmeyen ada, adacık ve kayalıklar,

b. Aidiyeti belirsiz gri bölgeler,

c. Yunanistan’ın silahsızlaştırılması çeşitli antlaşmalarla kayıt altına alınan adaları silahlandırması,

d. Lozan’da tespit edilen 3 millik kara suları alanını Yunanistan’ın 12 mile çıkarma girişimi,

e. Kıta sahanlığı alanı mevzusunda adaları ana kara parçası benzer biçimde gören Yunanistan’ın internasyonal deniz hukukuna (örneğin İngiltere ile Fransa içinde Manş Denizi’ndeki adaların kıta sahanlığı mevzusunda Fransa’nın savunduğu tezler Türk tezleri gibidir) aykırı taleplerde bulunması ve

f. Kıta sahanlığı sorununda Yunanistan gündeme getirmiş olduğu iddialarının benzerlerini hava sahası alanı ve FIR hattı mevzusunda da yapmaktadır.

Türk diplomasisinin 5 başarısı

Lozan Antlaşması sonrasında Türkiye’nin Mavi Vatan sularındaki haklarını güvence altına almasında Türk dış politikasının beş başarıya ulaşmış girişimi önemlidir.

Bunlardan birisi 1936 Montrö’dür. Montrö Karadeniz’e giriş ve çıkışları Türk egemenliğinde denetim eden bir antak kalma olarak tarihe geçmiştir.

1936 Montrö Antlaşması, 1809 sonrası Türk egemenliğini güçlendiren en kapsamlı ve başarıya ulaşmış anlaşmadır.

İkincisi, Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlığında 1937’de başlayıp 1939’da biten Hatay’ın anavatana katılmasıdır.

Böylece İskenderun Körfezini denetimi altına alan Türkiye Doğu Akdeniz’deki varlığını güçlendirmiştir.

Üçüncüsü, 1974 senesinde Kıbrıs’taki Türklerin yardımına koşan Türk askerleri İskenderun Körfezi’ndeki egemenlik alanından faydalanarak büyük bir zafer kazanmıştır.

Kıbrıs Sulh Harekatı’nın neticelerinden biri de Türkiye’nin deniz ve hava egemenlik alanına haiz çıkmasının ne denli mühim olduğudur.

Dördüncüsü, 1992’de Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü’nün (KEİ) kuruluşuna Türkiye’nin öncülük etmesidir.

Montrö Antlaşması Karadeniz’e giriş ve çıkışların kontrolünü Türk egemenliğine bırakırken KEİ de Türkiye’nin Karadeniz’de mavi vatan sınırlarını belirleyen bir zemin olmuştur.

Bu sayede Karadeniz’e kıyıdaş ülkeler içinde münhasır ekonomik bölgeler (MEB) tespit edilmiş ve Türkiye petrol ve doğalgaz araştırmaları yaparak burada başarıya ulaşmış netice almıştır.

Beşincisi ise, Doğu Akdeniz’e yönelik 2019 yılındaki Libya ile Türkiye arasındaki MEB mutabakatıdır. Böylece Ankara, Türkiye’yi Doğu Akdeniz’de izole etmeye çalışan güçlere karşı rasyonel ve gerçekçi bir tepki vermiş GKRK ve Yunanistan ile MEB anlaşması meydana getiren Mısır ve İsrail benzer biçimde ülkelere daha kazançlı bir alan açmıştır. 
 

Türkiye’nin tezleri bölge ülkelerinin de çıkarınadır 

Türkiye açısından, Akdeniz, Karadeniz, Marmara ve Boğazların güvenliği Adalar Denizi’ne bağlıdır.

Adalar Denizi sahasındaki ada, adacık ve kayalıklar büyük seviyede Yunanistan’ın egemenliği altındadır.

Antlaşmalarla Yunanistan’ın egemenliğine bırakılan adalarda Türkiye’nin bir talebi yoktur. Türkiye Adalar denizine kıyıdaş bir ülke olarak haklarını korumak istemektedir.

Türkiye ve Yunanistan Adalar Denizi’ne kıyıdaş iki ülke olarak denizi ortaklaşa kullanmaları naturel bir haktır.

Adalar Denizi’ndeki adaların çoğunun sahibi Yunanistan olduğundan denizin tamamına yakınını kullanma hakkına da haiz olması beklenemez.

Adalar denizinde mevcut problemler fiili durum yapmaya çalışan Yunanistan’dan meydana gelmektedir.

Türkiye’nin dış siyaset aktörlerinin kullandığı özenli dil Yunanistan sözcüleri tarafınca tehdit dili diye suçlanırken silahsızlaştırma koşuluyla devraldıkları adaları zırhlı araçlarla doldurmalarını izah edemiyorlar.

Türkiye ana karası kıyılarının 2 ve 10 kilometre uzaklığındaki adaları tabanca deposuna çevirmek zekice bir müdafa yöntemi değildir.

Bu fiili durum açıkça saldırganca bir tutum takınmaktır.  Türkiye’nin müdafa doktrini denizden gelecek tehditlere karşı tekrardan kurgulanmak mecburiyetindedir.

Zira denizden gelen bu tür tehlikeli haberler Türkiye’yi tehdit altına sokmaktadır. Ek olarak, Türkiye’nin ulaşım, denizcilik ve balıkçılık faaliyetlerini kısıtlamaktadır.

Yunanistan egemenlik alanlarını genişletmek ve yeni deniz ve toprak alanları elde etmek arzusunda bulunduğunu gösteriyor.

Öteden beri, Yunanistan batı dünyasında kendi tezlerine bulmuş olduğu destekle Türkiye’yi kendi karasularına ve kendi sahillerine neredeyse hapsetmeye iş yapmaktadır.

Türkiye bu baskılara boyun eğecek bir ülke olmadığı benzer biçimde güvenliğini ve internasyonal hukuka dayanan haklarını korumak noktasındadır.

Bu bağlamda deniz, hava ve kara gücüne takviyeler yapılması kaçınılmaz bir durumdur. 
 

aa1.jpg

 

Netice

Ege/Adalar denizinin coğrafi konumu, jeomorfolojik yapıları, zamanı, tutumsal, hukuki ve siyasal gelişimleri baz alınarak sorunlara adil bir çözüm bulmak mümkündür.

Bu bağlamda, Yunanistan Adalar Denizi’ni kendine ilişik bir iç deniz benzer biçimde değerlendirmekten vazgeçmelidir.

Türkiye’nin savunduğu tezler internasyonal hukuka uygun olduğu benzer biçimde Karadeniz’e kıyıdaş ülkelerin de çıkarınadır.

Ek olarak, deniz ticareti alanında bu rotayı kullanan dünyadaki tüm şirketlerin de çıkarınadır.

Adalar Denizi tüm uluslar için bir sulh denizi olacaksa bunun temel şartı; Yunanistan’ın bu denizi iç deniz olarak görmeyip Türkiye’nin kıyıdaş ülke olmaktan meydana gelen temel haklarını kullanmasını naturel bir hak kabul etmesidir.

Eğer Ege/Adalar denizindeki Yunanistan’ın bu yayılmacı tutumu sürerse Türkiye’nin kıyıları tehdit altında olacaktır.

Fakat Adalar denizi kanalıyla tecim meydana getiren tüm ülkeler Yunanistan’ın deniz sahasında yarattığı fiili durumlar sebebiyle ulaşım şartları zorlaşacak ve lojistik harcamaları artacaktır.

Karadeniz’den Adalar Denizi’ne ve Akdeniz’den Adalar Denizi’ne giriş-çıkış noktasındaki deniz ticareti güzergahında yalnız Türkiye için değil tüm ülkeler için yeni problemler ortaya çıkacaktır.

 

 

*Bu makalede yer edinen fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.