Ukrayna krizi: Nükleer harp mı, yoksa donmuş bir ihtilaf mı?

3 Ekim 2022 0 Yazar:

Rusya, 30 Eylül 2022 tarihinde Ukrayna topraklarının yüzde 15’ine karşılık eden Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson bölgelerini internasyonal hukuku hiçe sayarak ilhak etti.

Kremlin’de düzenlenen törende zafer hitabı icra eden Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin, artık söz mevzusu dört bölgedeki insanların sonsuza dek Rus vatandaşları olacaklarını belirtti ve “Kiev rejimine” düşmanlığı derhal durdurma ve görüşme masasına dönme çağrısında bulunmuş oldu. 

Putin’e Ukrayna’dan jet cevap geldi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski “Sadece başka bir Rus lideriyle masaya oturabiliriz” dedi ve mücadeleye devam mesajını verdi. 

Putin, kendi açısından bakıldığında 24 Şubat’ta başlatmış olduğu “hususi askeri operasyon” çerçevesinde yalnız Donetsk ve Luhansk’ı değil, hem de stratejik öneme haiz Zaporijya ve Herson’u da Rus topraklarına katarak başarı elde etmiş oldu.

Peki, bundan sonrasında ne olacak?

Sulh masasına dönülebilecek mi? Yoksa harp uzayacak mı?

Nükleer tabanca kullanma mevzusunda Rusya ciddi mi? 

Putin internasyonal arenada ve kendi ülkesinde yalnızlaşıyor

Referandum mevzusu uzun süredir gündemdeydi, sadece sürece hız verilmesi ve kısmi seferberlik duyuru edilmesi Putin’in hem internasyonal platformda artan oranda yalnızlaşmasının hem de kendi ülkesinde yükselen çatlak sesleri susturma çabalarının bir sonucuydu. 

23-27 Eylül tarihinde meydana getirilen referandumların meşruiyetini ve dolayısıyla neticelerini Belarus da dahil şu ana kadar tanıyan bir ülke olmadı.

Batı ve ABD’nin yanı sıra, BM, NATO, G-7 ve AB’den de referandumları kınayan sert açıklamalar geldi.

ABD Başkanı Joe Biden, cuma günü düzenlemiş olduğu basın toplantısında ABD’nın, NATO müttefikleriyle beraber NATO topraklarının her bir karışını savunmaya hazır bulunduğunu altını çizdi. 

Meydana getirilen beyanatlara ilaveten ABD, Ukrayna’ya yönelik 1,1 milyar ABD Dolarlık yeni bir askeri yardım paketi deklare etti.

Böylelikle, Ocak 2022’de bu yana ABD’nin Ukrayna’ya sağlamış olduğu askeri yardımın miktarı 16,9 milyar ABD Doları’na ulaşmış oldu.

ABD askeri desteğe ek olarak, Rusya Merkez Bankası Başkanı da dahil olmak suretiyle yüzlerce Rus yetkiliye yaptırımlar uygulama sonucu aldı. Birleşik Krallık da benzer yaptırımları devreye soktu.

AB ise, Rusya’nın ithalat ve ihracatına sınırlamalar getiren ve yeni bazı sektörleri de hedef alan 8. yaptırım paketini hazırladı. 

Dikkat çekici bir husus ise, referandumlar sürecinde Çin, Hindistan, Kazakistan ve Sırbistan da Ukrayna’nın toprak bütünlüğü ve egemenliğine vurgu icra eden, savaşın sonlandırılmasına yönelik açıklamalarda bulunmalarıdır.

Böylelikle, krizin başından bu yana, Rusya’yı kınamaktan imtina eden ve yaptırımlara katılmayan Çin, Hindistan ve Sırbistan Rusya’nın işgalci bir güç olmasından ve internasyonal hukuku ihlal etmesinden duydukları hastalıkları dile getirmiş oldular. 

Bu durum, BM Güvenlik Konseyi’nde ABD ve Arnavutluk tarafınca sunulan ve dört bölgenin ilhak edilmesini kınayan karar tasarısının oylama sürecinde de görüldü.

Nitekim Rusya karar tasarısını veto ederken, oylamada Güvenlik Konseyi sürekli üyesi Çin ile geçici üyeler Hindistan, Brezilya ve Gabon çekimser kaldı.

BM’de geçtiğimiz nisan ayında başlatılan yeni bir prosedür çerçevesinde ABD veto hakkını kullanan Rusya’dan niçin karar tasarısını veto ettiğine dair Genel Kurul’a bir açıklama vermesini isteyecek. 

Rusya’da “hususi askeri operasyon”un uzamasından ve Ukrayna’nın karşı saldırıyla geçerek son haftalarda sahada ciddi kazanımlar elde etmesiyle harp karşıtı sesler yükselmeye başlamıştı.

Putin’in 21 Eylül 2022 tarihinde kısmi seferberlik duyuru edildiğini açıklamasıyla beraber ülkenin dört bir yanında protesto gösterileri düzenlenmeye başladı.

BM İnsan Hakları Yüksel Komiserliği geçtiğimiz hafta ortalama 2500 kişinin protestolarda gözaltına alındığını duyurdu. Bu sayının oldukça daha yüksek olması muhtemeldir. 

Askerlik şubelerine yönelik saldırıların düzenlenmiş olduğu ve hatta yakıldığı yönünde toplumsal medyada haberler yayıldı.

Kararın arkasından harbe gitmek istemeyen Ruslar Kazakistan, Gürcistan, Finlandiya ve Ermenistan başta olmak suretiyle başka ülkelere kaçmaya başladılar.

Bir tek Kazakistan’a 100binin üstünde Rus vatandaşının geçmiş olduğu belirtiliyor. 

“Beyaz Ruslar” kaçarken azınlıkların tabanca altına alınması Rusya’daki etnik ayrımcılığın gerçek yüzünü bir kez daha ortaya koydu.

Tuva, Yakutistan ve Dağıstan’da protesto gösterileri düzenlendi. Dağıstan’ın başkenti Mahaçkale’de protestocular ile polis içinde yaşanmış olan çatışmalar polisin göstericilere sertlik uygulamasıyla durdurulabildi. 

Geçtiğimiz hafta Rusya’da ülke çapındaki protestolarda seferberlik karşıtlarının ortak bir mesajı vardı.

Göstericiler Ukrayna’nın Rusya’ya değil, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırdığını söyleyerek, Rus yetkililere “savaşı durdurun” çağrılarında bulunmuş oldu. 

Kısmi seferberlik sürecinde yaşanmış olan karmaşa Rusya’nın savaşın başından bu yana daha net bir halde ortaya çıkan zaaflarının bir öteki göstergesiydi.

Yaşı ileri olan, kronik hastalıkları bulunan, ya da seferberlikten muaf tutulan sektörlerde çalışan Rusların da tabanca altına alınması toplumda tepki yarattı.

ABD bu süreçte, çifte vatandaşlarının tabanca altına alınabilmesi ihtimali sebebiyle Rusya’da yaşayan vatandaşlarını ülkeden bir an evvel ayrılmaları yönünde duyuru yayımladı.

Yaşanmış olan karışıklıklar üstüne, pek alışık olunmayan bir halde, hem Kremlin Sözcüsü Dimitri Peskov hem de Putin kısmı seferberlik sürecinde hatalar yapıldığını kabul ederek, yanlışların bir an evvel düzeltilmesi gerektiği yönünde açıklamada bulunmak mecburiyetinde bırakıldı. 

Türkiye’nin tutumu ve sürece katkısı 

Dışişleri Bakanlığı hem 21 Eylül hem de 30 Eylül gecesi yayımladığı açıklamalarda, Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne, bağımsızlığına ve egemenliğine verdiği desteği yineleyerek, 2014’te Kırım’ın ilhakı sürecinde benimsenen tutum doğrultusunda, Rusya’nın, Ukrayna’nın dört bölgesini ilhak kararını reddetti.

Bakanlık ek olarak, bu durumu “internasyonal hukukun yerleşmiş ilkelerinin ağır bir ihlali” olarak nitelendirdi.

Türkiye’nin savaşın müzakereler kanalıyla, adil sulh temelinde çözülmesine yönelik söylemi yeniden edildi. 

Kısa sürede tarafların görüşme masasına dönmesi ihtimali düşük görünmekle beraber, Türkiye’nin krizin başından beri iki taraf içinde yürüttüğü diplomatik çabalarını sürdürerek, Rusya’nın nükleer tabanca kullanmasının yaratacağı neticeleri da vurgulamak suretiyle savaşın kontrolden çıkmaması için girişimlerde bulunması ve bu süreçte BM başta olmak suretiyle internasyonal aktörlerle beraber emek harcaması önemlidir. 

Önümüzdeki senaryolar 

Savaşın ne yöne evrileceğini anlamak tabiatıyla oldukça güç, sadece gene de bazı tahminlerde bulunmak mümkün.

Her hal ve karda, savaşın seyri, Ukrayna’nın göstereceği direnç ve Batı’nın Ukrayna’ya ne aşama destek sağlamaya devam edeceğiyle direkt ilintilidir. 

Rusya’nın kısmı seferberlik yardımıyla bölgeye yapacağı ciddi takviyeyle artık anavatan sayılan dört bölgeyi, Ukrayna’nın saldırıları karşısında daha agresif bir halde savunması beklenebilir.

Zira artık Putin için bu dört bölgenin müzakeresi söz mevzusu değildir.

İçeride ve dışarıda sıkışan Putin’in savaşı tırmandırarak Üçüncü Dünya Savaşı’na dönüşecek hamlelerde bulunması olasılık dahilinde olmakla beraber pek olası görünmemektedir.

Nitekim Peskov’un cuma günü Kremlin’deki merasim öncesinde yapmış olduğu açıklamada, sorumsuzca davranan insanların nükleer tırmandırmadan bahsettiklerini, mevzuyu Rusya olarak büyütmek istemediklerini ve her insana görevli bir halde davranma çağrısında bulunduklarını söylemesi bir geri adım olarak algılandı.

Putin’in Kremlin’de yapmış olduğu konuşmada nükleer silahlara atıfta bulunmaması da bu bağlamda dikkat çekiciydi.

Öteki taraftan, Rusya’nın bu süreçte nükleer tabanca kartını kullanmasını bir blöf olarak görmeyip ona gore ihtimaliyet planlarının her hal ve karda hazırlanması gerekecektir.

Zelenski cuma günü NATO’ya hızlandırılmış katılım başvurusunu imzaladığını duyurdu. Ukrayna Devlet Başkanı açıklamasında, “Finlandiya ve İsveç’in bu yıl Üyelik Fiil Planı olmadan İttifak’a katılmaya başladığını gördük. Bu adil. Bu Ukrayna için de adil. Güvenliğin alternatifi yoktur” dedi.

Ukrayna bu hareketiyle Rusya’ya meydan okumuş, fakat öteki taraftan krizin küresel ölçekte bir harbe dönüşmesine sebebiyet verecek bir adımı da atmış oldu.  

Bunun bilincinde olan Batı’nın bu gelişme karşısındaki tepkisi ise savaşın başından bu yana izlediği tutumla tutarlıydı. 

Bu çerçevede, NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg üyelik kararının oybirliğiyle alınması gerektiğine işaret ederek, sürecin kolay olmayacağı ve vakit alacağı mesajını verdi.

Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan ise daha açık ifadelerle, NATO’nun açık kapı politikasını desteklediklerini, sadece Ukrayna’nın üyelik sürecinin başka bir vakit ele alınması icap ettiğini belirtti.

Ukrayna bu hamleyle aslına bakarsak kendisini zora sokmuş ve Putin’in eline bir koz vermiştir.

Zira NATO üyesi ülkeler krizin başından bu yana savaşın kendi topraklarına sirayet etmemesi için ellerinden geleni yapmış, Batı Ukrayna’nın AB’ye üye olmasına ilişkin prosedürleri başlatırken, Ukrayna’nın NATO üyeliğini gündeme getirmemeye çaba göstermiştir. 

Dolayısıyla, önümüzdeki süreçte ABD ve Batı’nın bir taraftan Ukrayna’ya tabanca sevkiyatı hayata geçirmeye ve Rusya’yı yaptırımlarla kıskaç altına almaya devam ederken, öteki taraftan savaşın büyümemesi için çaba sarf edecekleri anlaşılmaktadır.

Ukrayna’nın Rusya’ya karşı direnç göstermeye devam etmesi halinde harp sürecektir, ya da bir noktada donmuş bir ihtilafa dönüşecektir. 

Tüm bu hususlara ilaveten savaşın kalite değiştirerek bir “hibrit harbe” da dönüşmesi ihtimaller içindedir.

Nitekim KuzeyAkım-1 ve KuzeyAkım-2 doğalgaz boru hatlarına meydana getirilen sabotajlar, bundan sonrasında da harpte konvansiyonel olmayan yöntemlere başvurulabileceğinin işaretidir. 

 

 

*Bu makalede yer edinen fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.